Cultuurgeschiedenis: Twaalf Sibyllen door Van Sichem

In 1608 liet Christoffel van Sichem een kort boekje drukken van 11 bladen met een korte tekst over en afbeeldingen van de Sibyllen. Sibyllen waren vrouwelijke orakels uit de oudheid, die de toekomst voorspelden. Dit boek is door Richard Lubbaeus uit het latijn in het Nederlands vertaald. De originele versie van het boek, De Sibylis et carminibus sibyllinis, werd in 1567 uitgebracht in Venetië door Onuphrius Panvinius. Panvinius was een Italiaanse historicus met grote interesse voor de klassieke oudheid. Hij heeft een lange lijst publicaties over het antieke Rome op zijn naam staan. Blijkbaar was er 40 jaar later in de Nederlanden genoeg interesse in het onderwerp om het in het Nederlands te laten vertalen en uitgeven.

Het boek begint met wat korte toelichting over de Sibyllen en eindigt met fragmenten van klassieke teksten waarin de Silbyllen genoemd worden. Tussen de teksten vinden we het belangrijkste deel van het boek: 12 gravures van de Sibyllen.

De volledige titel van het boek verraadt al veel over hoe men in de vroegmoderne tijd tegen de oudheid en de Sibyllen aankeek: ‘Beschryvinghe ende heerelijcke afbeeldinghe der twaelf Sibyllen / de welcke voor langhe ende oude tijden ghepropheert hebben / van die toecomste / ende groot machtighste gheboorte onsers Salichmaecker Jesus Christus / waer by gheboecht sijn veel ghetuychnissen van oude auctoren / tot profijt ende vermaeckinge van liefhebbers der waerheyt ende gheschriften der Sibyllen.’

Dit boek is dus zoals de laatste zin duidelijk maakt bedoeld voor mensen die liefhebbers zijn van voorspellingen, maar er zat meer achter dan vermaak of een interesse in de oudheid. Men gaf ook een christelijke interpretatie aan deze figuren uit de oudheid. Zo zouden de Sibyllen de geboorte van Jezus hebben voorspeld. Al in de middeleeuwen was het gebruikelijk om de oudheid als het even kon een christelijke draai te geven.

In deze Nederlandse versie is er nog een tekst toegevoegd waarin prins Maurits wordt toegesproken. Deze tekst herhaalt dat de Sibyllen ‘waersegginghen van den soone Godes’ deden. Zo kan de drukker verantwoorden dat hij afbeeldingen en teksten van een heidense afkomst afdrukte. In de oudheid zag men de Sibyllen als geïnspireerd door de god Apollo. Om problemen met de kerk te voorkomen wrong men zich soms in bochten om er een christelijke draai aan te geven.

Dit boek is dus uitgegeven door Christoffel van Sichem. Hij was niet alleen de drukker, maar ook de ‘figuer en plaetsnyder’ van de 12 afbeeldingen van de Sibyllen in het boek. De van Sichems waren een familie die allemaal met het boekenvak bezig waren. Zijn zoon Christoffel van Sichem II was ook graveur en zijn vader Cornelis Karelsz was boekverkoper in Amsterdam. Daar werd Christoffel I geboren in 1546. Van 1569 tot 1597 woonde hij in Basel, waar hij voornamelijk bezig was met houtsneden, al was hij hier ook al werkzaam als drukker. Na nog in Straatsburg en Augsburg gewoond te hebben keerde hij in 1598 terug naar Amsterdam. Hier zette hij zijn werkzaamheden als drukker voort. Er zijn slechts drie werken bekend waarvan hij de drukker was, dus waarschijnlijk was zijn meeste werk in het maken van gravures en houtsneden, niet in het vak van drukker.

In het geval van dit boekje is hij echter zowel de drukker als de graveur. In de paar andere uitgaven van hem die bekend zijn lijkt hij controversiële onderwerpen niet geschuwd te hebben. Niet alleen komen er heidense figuren voorbij, hij heeft ook een boekje uitgegeven met beschrijvingen en afbeeldingen van ‘de voorneemste hooft ketteren.’ Daarnaast waren de boekjes die hij uitgaf allemaal tekst gecombineerd met gravures.

Bij het uitgeven van boeken had hij dus een voorkeur voor boeken met afbeeldingen, omdat dit natuurlijk binnen zijn eigen specialisatie viel. Verder is te zien dat alle drie de van hem bekende uitgaven uit de jaren 1607 en 1608 stammen. Blijkbaar heeft zijn carrière als drukker niet zeer lang geduurd en hield hij het daarna tot zijn dood in 1624 bij het maken van gravures. Zijn gravures zijn namelijk in behoorlijk grote getale overgeleverd.

Beschryvinghe ende heerelijcke afbeeldinghe der twaelf Sibyllen. / (By Onuphrius Panvinius). ; Vertaald uit het Latijn door R. Lubbaeus
Impressum:
Amstelredam, C. van Sichem, 1608

Plaatsnummer UB Amsterdam: OG 63-6744

[Emma Buijs]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s